Archive | september 2015

Vampieren, psychopaten en andere leugenaars: biseksualiteit in populaire cultuur

Door:

Biseksualiteit is grotendeels onzichtbaar. Als identiteit valt het tussen wal (heteroseksueel) en schip (homoseksueel). De onzichtbaarheid komt deels door ‘bi-blindheid’: mensen merken zelf niet op dat ze geen aandacht aan biseksuelen besteden. Ook ik realiseerde na een gesprek op Twitter dat ik nauwelijks aandacht besteed aan de B in LGBTQ. Niet in mijn stukken en niet in mijn onderwijs bij Gender & Sexuality Studies (!). Door het Landelijk Netwerk Biseksualiteit werd ik gevraagd om te komen spreken tijdens de Holland BiCon,

Het bleek moeilijk om onderzoek te vinden naar de verbeelding van biseksualiteit in populaire cultuur. Zoeken in het Web of Science en Google Scholar leverde niets op. Ter vergelijking: naar de representatie van homoseksualiteit (en hoe dat kruist met andere identiteiten) in de media is heel veel onderzoek. Online door amateurs is er gelukkig wel wat te vinden, zoals dit artikel in The Guardian en documentatie van het onvolprezen TV Tropes.

Hieronder een uitwerking van mijn aantekeningen voor het gesprek op de BiCon. Ik heb mezelf daarbij beperkt tot fictiefilm en -televisie.

Wat is biseksualiteit in populaire cultuur?
De laatste jaren zien we  steeds meer panseksuele karakters in beeld, maar het is de vraag of dat nu ook echt goed is voor de zichtbaarheid van een op zichzelf staande biseksuele identiteit. Panseksualiteit (geen geslacht zien in op wie je valt) is niet gelijk aan biseksualiteit (op beide geslachten vallen).

Meestal is biseksualiteit ambigu: we zien het niet echt en het wordt heel zijdelings genoemd. Bijvoorbeeld Captain Jack Sparrow (Pirates of the Caribbean) en Chuck Bass inGossip Girl (op tv doet hij het alleen met vrouwen, maar in zijn geschiedenis flirtte en kuste hij met mannen). Daarnaast zien we biseksualiteit in relatie tot trio’s, en dan altijd twee vrouwen met één man, zoals in Wild Things.

Toename seks
Op televisie is de hoeveelheid seks die we zien sterk toegenomen. Wellicht is dat de reden waarom we ook meer biseksuele karakters zien. Die toename van seks heeft te maken met het publiek van betaalkanalen. Veel seks (maar ook veel geweld en gruwelijke verkrachting) zorgt voor dat lekkere, gritty, authentieke gevoel én dat zorgt voor gratis publiciteit (zie hierwat ik daar eerder over schreef).

Het beste voorbeeld van meer seks –> meer biseksualiteit is wellicht True Blood, waarin zo’n beetje alle karakters seks hebben met beide geslachten – of daarvan dromen.

Trope: onsterfelijk dus biseksueel
Er zijn verschillende tropes rond biseksualiteit – patronen of terugkerende thema’s in de manier van verbeelden. Een daarvan is dat karakters die onsterflijk zijn, vaak biseksueel zijn – zoals de vampieren uit True Blood. Een ander voorbeeld vinden we in Captain Jack Harness (Dr. Who, Torchwood), die uit de 51ste eeuw komt waarin biseksualiteit de norm is.

Trope: de psychopaat biseksueel
Biseksuelen worden soms afgebeeld als niet te vertrouwen. Of sterker: het is een teken van psychologische instabiliteit. Het zijn manipulatieve personages die seks inzetten om te krijgen wat ze willen. Soms zijn het zelfs moordenaars. Het meest aansprekende voorbeeld is wellicht Catherine Tramell (Basic Instinct): haar biseksualiteit is essentieel voor het narratief van de film. Hieraan gerelateerd is het idee van ‘alles dat loopt’: biseksuelen willen seks met iedereen.

Zie ook Ripley uit The Talented Mr Ripley; Dorian Gray uit de film van 2009, meerdere karakters in de gevangenisserie Oz.

Trope: experimenteren in je studententijd
Biseksualiteit wordt ook afgebeeld als een korte, tijdelijke fase. Meestal gaat het over een mijmering van vroeger. Opmerkelijk: in tv-series zien we deze trope vooral bij vrouwen die ‘daarna’ hetero worden (ook wel bekend als LUG: lesbian till graduation); bij mannen om mannen die ‘daarna’ homo blijken. Een voorbeeld daarvan is Barney’s (How I Met Your Mother) homoseksuele broer die stelt dat hij een “hetero college phase” had. In deze trope wordt biseksualiteit vaak weer gekoppeld wordt aan seksuele uitspattingen.

Biseksuelen bestaan niet
Het ontkennen van biseksualiteit is uiteindelijk het meest gangbaar in populaire cultuur. Dit is ook de meest directe afspiegeling wellicht van de werkelijke wereld: biseksualiteit is onzichtbaar. Personages zijn hetero of homo, of maken een grapje. Het idee experimenteerfase of tijdelijkheid sluit daarbij aan: je bent bi omdat je nog niet volledig homo bent. Een voorbeeld is Willow uit Buffy The Vampire Slayer: ze was eerst op Xander, daarna op Tara, waarbij gesteld wordt dat ze  nu ‘gewoon gay’ is. We zien dit ook sterk inBrokeback Mountain: biseksualiteit wordt toch gebracht als façade voor homoseksualiteit. De film is ook gemarketed als een homofilm, niet als een biseksueel liefdesverhaal.

Noemenswaardig
Fans schrijven hun eigen fictie en dit biedt mogelijkheden voor meer LGBTQ personages. In fanfictie zien we wel dromen van hetero of dromen van homo, maar nauwelijks dromen van bi. Dit weerspiegelt ook in de termen:

“Gen means a general story without imposed romantic relationships; het refers to heterosexual (made-up) relationships; and slash has same-sex relationships, usually invented by the fan author based on a perceived homo-erotic subtext” (Duits, Encyclopedia of media effects, in druk).

Nieuwe series als Orange Is The New Black, Transparent en Sense8 worden geprezen om hun verbeelding van LGBTQ-karakters. (Zie hiervoor boven: meer raunchy seks op tv heeft wellicht meer te maken met politiekeconomische overwegingen dan met politiek-emancipatoire overwegingen.) Ook in deze series blijkt biseksualiteit echter onbenoemd:

  • In Orange Is The New Black wordt het woord niet genoemd, alleen ex-lesbienne en ‘fall on a spectrum’. Veel kijkers zijn hier boos over want hoofdpersoon Piper en andere karakters (zoals Lorna) zijn overduidelijk biseksueel.
  • In Transparent is Sarah, de dochter van hoofdpersoon Maura, biseksueel. Althans, de actrice stelt dat ze hoopt dat haar karakter identificeert als bi. Dit wordt niet gesteld in de serie.
  • In Sense8 is ook geen sprake van expliciete biseksualiteit. De maker stelt in plaats daarvan dat iedereen panseksueel is.

De conclusie is helder: homoseksualiteit en fluïde seksuele identiteiten zijn steeds meer zichtbaar in populaire cultuur, maar biseksualiteit blijft er bekaaid afkomen.

Advertenties

Filmavond op Bi Visibility Day

BVDay2015

Vanavond vertoont “ertussenin” een documentaire over biseksualiteit, gevolgd door een nabespreking. Je bent van harte welkom vanaf 19:30 uur, inkom gratis. Locatie: Regenbooghuis, Meldertstraat 38 te Hasselt.

Bi Visibility Day – Bi’s en Moraal

bivisibilityday

Nog maar enkele weken en dan is het weer Bi Visibility Day, de dag waarop we aandacht schenken aan de (on)zichtbaarheid van alle biseksuelen. En aan het psychisch en fysiek welzijn van bi’s; bi’s komen veel moeilijker uit de kast, voelen zich onzeker zowel binnen de hetero als homo/lesbische gemeenschap, hebben vaker psychische (en daardoor ook fysieke) klachten. Maar ja, wat wil je als je bestaan door velen “ontkend” wordt; “biseksualiteit bestaat niet, het is maar een fase” of als twijfelaar wordt neergezet; “bi’s kunnen niet kiezen”. Daarnaast worden ze als de kampioenen van het “vreemdgaan” beschouwd; “biseksuelen kunnen niet trouw en/of monogaam zijn” en “ze eten van twee walletjes”.

Wie heeft het niet al eens mee gemaakt, dat hij of zij een vaste relatie heeft en opeens de man of vrouw van zijn leven ontmoet? Of dat op z’n minst denkt. Bij hoe velen slaat dan niet de twijfel toe? Moet ik mijn relatie beëindigen en met de ander verder gaan of toch maar niet? Zowel hetero’s, homo’s, lesbiennes en bi’s kunnen zoiets mee maken. En ieder zal voor zich daar een beslissing over nemen. Weloverwogen en rekening houdend met de gevoelens van de partner en de positieve momenten uit de reeds bestaande relatie.

Maar zodra het over biseksualiteit gaat, lijkt het gesprek over (seksuele) moraal te gaan, iets dat bij een gesprek over hetero’s en/of homo’s/lesbiennes niet of nauwelijks gebeurt. Hierdoor worden biseksuelen in een “seksuele hoek” gedreven. Terwijl ze, net als iedereen, gewoon op zoek zijn naar liefde en genegenheid. Het verschil met niet bi’s is enkel dat het mogelijk is om oftewel op iemand van het andere als op iemand van hetzelfde geslacht verliefd of toe aangetrokken te worden.

Leopold Lindelauff (coördinator “ertussenin“, de Limburgse vereniging voor en door bi’s).

Love to be bisexual

Sinds 1999 vieren we jaarlijks Bi-Visibility Day op 23 september. Deze dag, in het leven geroepen door 3 biseksuele activisten, roept op om extra aandacht te schenken aan de biseksuele bevolking.

Biseksuelen behoren wel tot de LGBT-gemeenschap, maar zijn nog maar al te vaak een vergeten groep. Biseksuelen hebben te kampen met veel vooroordelen en worden vaak niet aanvaard binnen de eigen holebi- en transgendergemeenschap.

Sinds 2014 probeert çavaria hier verandering in te brengen en de doelgroep en thematiek meer zichtbaarheid te geven. Dit resulteerde in de opstart van een werkgroep biseksualiteit. In 2015 heeft de werkgroep een zichtbaarheidsactie gedaan op de Pride te Brussel waar ze met een eigen stand in de Pride Village te bewonderen was.

Maar we gaan verder. Voor het eerst zetten we de Bi-Visibility Day de hele maand september in de kijker. Zit je op Facebook of Twitter? Dan kan ook jij deelnemen en biseksualiteit meer zichtbaarheid te geven. Voeg deze twibbon (http://twibbon.com/support/bisexual-6) (een soort filter) toe aan je profielfoto en kleur Facebook en Twitter in de kleuren van de bi-vlag!

Hoe voeg je een twibbon toe aan je profielfoto
(Bron: http://cavaria.be/bi-visibility-day)